پيشينه‌ و چشم‌انداز

فصلنامة‌ علمي‌ ـ ترويجي‌ مشكو'ة‌

 مشكوة نشريه ‏اى است داراى رتبه علمى - ترويجى به صاحب امتيازى بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، با گرايش «قرآن و حديث» و «تاريخ و فرهنگ اسلامى» كه زير نظر هيأت تحريريه، متشكل از مدير مسئول، مدير عامل بنياد و پنج تن از استادان حوزه و دانشگاه اداره می ‏شود.

 تحقيق در حوزه علوم و معارف اسلامى و ترويج مكتب اهل بيت‏ عليهم السلام از اهداف مهم و رسالت فرهنگى آستان قدس رضوى است كه پس از انقلاب برعهده مراكز علمى - فرهنگى آن گذاشته شده است. براى دستيابى به آن وظيفه خطير، خلأ وجود مجله‏اى پژوهشى براى نشر آثار و تبادل تجربيات و اطلاعات با ديگر مراكز تحقيق احساس می ‏شد و اين‏گونه بود كه فصلنامه مشكوة در پاييز 1361 پا به عرصه وجود نهاد و اداره امور فرهنگى آستان قدس رضوى، واقع در صحن امام خمينى، 9 شماره نخست آن را منتشر كرد. پس از تأسيس بنياد پژوهشها و ادغام اداره امور فرهنگى در آن، امتياز مشكوة نيز از بهار 1365 در اختيار بنياد قرار گرفت. مدير مسئولى نشريه تا سال 1378 بر عهده آية اللَّه محمّد واعظزاده خراسانى استاد دانشگاه فردوسى مشهد بود، پس از آن به سبب كثرت مشاغل ايشان، اين مسئوليت به آقاى دكتر محمّد مهدى ركنى يزدى واگذار شد.

 مخاطبان اصلى مجله تحصيل‏كردگان جامعه به‏ويژه اساتيد و دانش ‏آموختگان حوزه و دانشگاه هستند. زبان نشريه فارسى است كه در قطع وزيرى با جلد رنگى منتشر می ‏شود. موضوع مقاله ‏هاى مشكوة در فاصله پاييز 1361 تا بهار 1381، (شماره 74) متنوع بود و دستاوردهاى تحقيقى گروه‏هاى مختلف بنياد و ديگر نويسندگان و مترجمان در حوزه علوم انسانى را دربر می ‏گرفت.

 پايبندى دست‏اندركاران مجله به ارتقاى شأن علمى، مستند بودن مقاله ‏ها و استوارى نگارش، سبب گرديد كميسيون بررسى نشريات علمى كشور در سال 1374 رتبه علمى - ترويجى را به فصلنامه مشكوة اعطا كند. نظر به مصوبات آن كميسيون مبنى بر تخصصى شدن مجله ‏هاى علمى، مشكوة از بهار 1381 گرايش «قرآن و حديث» و «تاريخ و فرهنگ اسلامى» را برگزيد و تاكنون (پاييز 1387، يكصدمين شماره) به آن متعهد بوده است.

 يادآور می ‏شود مشكوة در حيات بيست و شش ساله‏ اش به مناسبت، ويژه ‏نامه‏ هاى زير را منتشر كرده است:

 ويژه رحلت امام خمينى، شماره 23 و 24، تابستان و پاييز 1368؛ ويژه كنگره كتاب و كتابخانه در تمدن اسلامى، شماره 47، تابستان 1374؛ ويژه يكصدمين سال تولد امام خمينى، شماره 62-65، سال 1378؛ ويژه امام علی ‏عليه السلام، شماره 68 و 69، پاييز و زمستان 1379؛ ويژه امام رضاعليه السلام، شماره 72 و 73، پاييز و زمستان 1380؛ ويژه امام حسين ‏عليه السلام، شماره 76 و 77، پاييز و زمستان 1381؛ ويژه پيامبر اعظم ‏صلى الله عليه وآله، شماره 92 و 93، پاييز و زمستان 1385؛ ويژه اتحاد ملى و انسجام اسلامى، شماره 96 و 97، پاييز و زمستان 1386.

 گستره توزيع مشكوة علاوه بر داخل كشور، هفتاد رايزنى فرهنگى خارج ايران است كه توسط سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى آن را ارسال می ‏كند. همچنين نمايش متن مقاله ‏هاى آن از طريق پايگاه اطلاع ‏رسانى بنياد در شبكه جهانى به نشانى www.islamic-rf.ir و پايگاه  www.hawzah.netقابل دسترسى است.

 طبيعى است هر نشريه اى در طول زمان انتشار تغييراتى به لحاظ ظاهرى داشته باشد. فصلنامه مشكوة نيز با بيش از يك ربع قرن سابقه فعاليت و در فاصله انتشار يكصد شماره تغييراتى چند داشته است. طرح جلد، صفحه‏ آرايى و ظاهر مشكوة در ابتدا ساده و ثابت بوده، ولى با گذشت زمان به‏ ويژه پس از اخذ رتبه علمى - ترويجى، تغييرات بيشترى داشته است كه فهرست‏وار به آن اشاره می ‏شود:

 - از شماره 1 (پاييز 1361) تا شماره 9؛ طرح جلد ساده در يك رنگ و لوگو تايپى نه چندان گويا.

 - از شماره 10 (بهار 1365) تا شماره 30؛ تغيير در مديريت مجله همراه با صاحب امتيازى بنياد پژوهشهاى اسلامى، اندكى تغيير در لوگوتايپ و دگرگونى رنگ در هر شماره.

 - از شماره 31 (تابستان 1370) تا شماره 65؛ تثبيت طرح جلد با لوگوتايپى با خط زيباى شكسته نستعليق كه تاكنون پابرجا مانده است، اخذ رتبه علمى - ترويجى از سوى كميسيون بررسى نشريات در سال 1374، افزودن چكيده مقاله‏ ها به زبان انگليسى در پايان مجله از شماره 51 (تابستان 1375).

 - از شماره 67 (تابستان 1379) تا شماره 100 (پاييز 1387)؛ بين المللى شدن گستره توزيع و ارسال به هفتاد رايزنى فرهنگى ايران با همكارى سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى، تغيير صفحه ‏آرايى و دو ستونى شدن صفحات و آمدن پی ‏نوشت‏ها در پاصفحه و فهرست منابع در پايان مقاله، ارائه تصويرى مناسب با يكى از مقاله‏ ها در روى جلد، اعمال گرايش «قرآن و حديث» و «تاريخ و فرهنگ اسلامى» از شماره 74 (بهار 1381)، و اندك تغييرى در طرح جلد از شماره 98، از جمله آخرين تغييرات مشكوة بوده است.

 يكصدمين شماره‏

 فصلنامه مشكوة به مناسبت يكصدمين شماره و براى اطلاع‏ رسانى به جامعه پژوهش و كاهش زمان جست‏جوى محققان، اقدام به تهيه فهرست مقاله‏ هاى خود نموده است. فهرست يكصد شماره مجله (بيش از يك هزار مقاله) در دو قسمت الف - فهرست موضوعى - الفبايى مقاله ‏ها و ب - فهرست الفبايى پديدآورندگان (نويسنده و مترجم) سامان يافته است.

 فهرست موضوعى - الفبايى مقاله‏ ها

 اشاره شد كه موضوع مقاله‏ هاى مشكوة از ابتدا تا شماره 74، (بهار 1381) متنوع بود. اما از آن تاريخ به بعد، نظر به رتبه علمى - ترويجى مجله و تأكيد كميسيون بررسى بر تخصصى شدن نشريات، گرايش «قرآن و حديث» و «تاريخ و فرهنگ اسلامى» جانمايه مقاله ‏ها و شرط پذيرش آن بوده است. ناگفته نماند، با توجه به قرآن‏ محورى علوم و فرهنگ اسلامى و گستردگى و درهم‏ تنيدگى آن، مقاله‏هاى پيشين مشكوة نيز به‏رغم تنوع محتوايى، با اندكى تسامح می ‏توانست در همان گرايش ياد شده جاى گيرد.

 اين‏جانب براى تهيه فهرست موضوعى مقاله‏هاى مشكوة، پس از بررسی ‏هاى متوالى، بر آن شدم تا مقاله‏ ها را به لحاظ محتوايى و با اندكى اغماض در دو بخش محورى و يك خاتمه كه هر يك براى خود زيرمجموعه ‏هايى دارد تقسيم نمايم. بر اساس آن، در بخش اول با محوريت «قرآن و حديث» ابتدا مقاله‏ هاى قرآنى و حديثى، آن‏گاه ديگر مباحثى كه محتواى آن به ‏گونه‏اى با قرآن و حديث ارتباط داشته آمده است. در بخش دوم با محوريت «تاريخ، فرهنگ و تمدن اسلامى» گذشته از مقاله ‏هاى مربوط، مباحثى آمده كه جملگى با عنوان اصلى به نحوى مرتبط است. در پايانِ فهرست موضوعى، مقاله‏هايى در حوزه علوم كتابدارى، كتاب‏شناسى، معرفى و نقد آثار آمده است.

 در يك نگاه كلى، محتواى اصلى مقاله ‏هاى بخش اول، اعتقادى، اخلاقى و حقوقى است كه با محوريت قرآن و سنت، جهان‏بينى اسلام را تبيين می ‏كند، و در بخش دوم مقاله‏ هاى تاريخ، فرهنگ و تمدن اسلامى و تأثير اسلام و مسلمانان در زمينه‏ هاى ادبى، اجتماعى و جغرافيايى آمده كه در واقع فرهنگ و تمدن غنى، انسان‏ساز و تأثيرگذار اسلام را نشان می ‏دهد. در بخش اول علوم و معارف اسلامى با استفاده از قرآن و سنت تبيين و تفسير شده، و در بخش دوم موقعيت اسلام در اقصى نقاط جهان و رفتار مسلمانان در حوزه ‏هاى مختلف بازتابانيده شده است. شايد بتوان مشكوة را دو نيمه كرد كه نيمى به جهان‏ بينى اسلام و نيمى به عملكرد مسلمانان نظر دارد، و نشان می ‏دهد در دوره‏ ايى كه مسلمانان برداشت درستى از دين داشته و آن را در عمل پياده كرده‏اند، جهان اسلام پيشرفت چشمگيرى داشته است.

 كل مقاله ‏ها در فهرست موضوعى مشكوة (دو بخش اصلى و يك خاتمه) در 27 موضوع به شرح زير بر اساس حروف الفبا گنجانده شده است:

 قرآن و پژوهش‏هاى قرآنى 145 مقاله،   حديث ‏پژوهى 20 مقاله‏

 چهارده معصوم ‏عليهم السلام 29 مقاله‏

 پيامبر اعظم ‏صلى الله عليه وآله 27 مقاله‏

 امام على ‏عليه السلام و نهج ‏البلاغه 35 مقاله‏

 امام حسين ‏عليه السلام 27 مقاله‏

 امام رضاعليه السلام و آستان قدس 50 مقاله‏

 شناخت، مباحث اعتقادى و كلامى - فلسفى 44 مقاله‏

 اخلاق، علوم تربيتى و روان‏شناسى 31 مقاله‏

 فقه، اصول و مباحث حقوقى 37 مقاله‏

 تاريخ، فرهنگ و تمدن اسلامى 90 مقاله‏

 آمار، موقعيت و تأثير اسلام و مسلمانان در اقصى‏ نقاط جهان 66 مقاله، اسلام و مسلمانان در چين 14 مقاله‏

 امام خمينى و انقلاب اسلامى 51 مقاله‏

 آمريكا و جهان غرب 11 مقاله‏

 وحدت و انسجام اسلامى، راهبردها 20 مقاله‏

 ادبيات و هنر 69 مقاله؛

 شرح حال بزرگان و آراى فرزانگان 53 مقاله، مدرّس 9 مقاله‏

 جغرافياى تاريخى كشورها و جاى‏ها 16 مقاله‏

 مزارها، اماكن و بناهاى تاريخى 32 مقاله‏

 نجوم و تقويم اسلامى 17 مقاله‏

 علوم اجتماعى و اقتصاد 28 مقاله‏

    * * *

 كتاب، كتابدارى، كتابخانه ‏ها 39 مقاله‏

 تحقيق، مراكز آموزش و پژوهش 13 مقاله‏

 كتاب‏شناسى، معرفى و نقد آثار 101 مقاله‏

 مباحث متفرقه 11 مقاله.

 - مقاله‏ ها پس از بررسى محتوايى در مناسب‏ترين موضوع جاى گرفته و برخى نظر به درهم ‏تنيدگى علوم و معارف اسلامى، به تناسب در ذيل دو موضوع آمده است؛ چنان كه تعدادى از مقاله ‏ها با نام واحد در چندين شماره پی ‏در پى منتشر شده و تنها يك بار در شمار آمده است. در مجموع بيش از يك هزار مقاله در 27 موضوع دسته‏ بندى شده است.

 - در فهرست موضوعى، اطلاعات كتاب‏شناختى به اين ترتيب آمده است: عنوان مقاله، نام نويسنده، نام مترجم (در صورتى كه مقاله ترجمه باشد)، شماره مجله، فصل انتشار و شماره صفحات.

 فهرست الفبايى پديدآورندگان‏

 (نويسنده و مترجم)

 - اين فهرست بر اساس نام خانوادگى نويسنده اصلى، نويسنده همكار و مترجم بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است.

 - در زير نام خانوادگى نويسنده كه با دايره سياه مشخص شده، اطلاعات كتاب‏شناختى به اين ترتيب آمده است: عنوان مقاله، نام مترجم (در صورتى كه مقاله ترجمه باشد)، شماره مجله، فصل انتشار و تعداد صفحات؛ و در كنار نام خانوادگى نويسنده همكار و مترجم، تنها به شماره مسلسل مقاله نويسنده اصلى ارجاع داده شده و اطلاعات كتاب‏شناختى تكرار نشده است.

 - تعدادى مقاله كه نويسنده آن معلوم نيست، در پايان فهرست با عنوان «بى نام نويسنده» بر اساس عنوان مقاله الفبايى شده است.

 چشم‏ انداز و راهبردها

 1- سياست كلى مشكوة همواره بر آن بوده است تا ضمن كسب مدارج علمى و مقبوليت در مجامع حوزوى و دانشگاهى از اهداف اساسنامه‏اى بنياد پژوهشهاى اسلامى و فراتر از آن منويّات و رسالت فرهنگى آستان مقدس رضوى دور نماند.

 2- اهتمام به نوآورى و روزآمدى مطالب و تأكيد بر خرافه‏زدايى، عمل‏گرايى و مباحث كاربردى، با توجه به نيازهاى علمى - فرهنگى امروز جامعه اسلامى و نسل جوان و استفاده بهينه از توان محققان بنياد و ديگر مراكز پژوهشى تا حد سفارش مقاله در همان گرايش مجله.

 3- ايجاد فضاى مساعد براى نهادينه كردن فرهنگِ پژوهشِ گروهى، و برخوردارى آثار ارسالى از نظريه يا فرضيه‏اى جديد، مسئله‏اى تازه، روش و ابزار نو، يا رهيافت و قرائتى جديد، از طريق تعامل بيشتر با ديگر نشريات و مراكز علمى و دستيابى بر بايسته‏هاى پژوهش و پرهيز از كارهاى تكرارى.

 4- تأكيد بر ظاهرى آراسته و چشم‏نواز به لحاظ (قطع، حروفچينى، طراحى جلد و صفحه‏آرايى) متناسب با ضرورت‏هاى كنونى و هماهنگ با محتواى مجله و نوع مخاطبان.

 تقدير و تشكر

 بدون ترديد، انتشار بيش از يك هزار مقاله و اثر در يكصد شماره پياپى فصلنامه علمى - ترويجى مشكوة - در روزگارى كه عمر نشريات به دلايل گوناگون كوتاه شده است - جز با انتساب به آستان مقدس رضوى و رهنمودها و اهتمام حضرت آيةاللَّه واعظ طبسى (مقام معظم توليت) به ترويج علوم و معارف اسلامى دست‏يافتنى نبود. همچنين از مساعدت پيوسته حجةالاسلام والمسلمين الهى خراسانى، مدير عامل محترم بنياد پژوهشهاى اسلامى، و از زحمات بی ‏شائبه استاد محمّد واعظزاده خراسانى و جناب آقاى دكتر محمّد مهدى ركنى يزدى بايد قدردانى شود؛ كه به ترتيب مدير مسئولى مجله را برعهده داشته‏اند.

 از سوى ديگر، دست‏ مريزاد می ‏گوييم به تمام كسانى كه در سال‏هاى دور و نزديك با مشكوة همكارى داشته و براى پيشرفت آن، از راهنمایی‏ها و نكته ‏سنجی‏هاى خود دريغ نداشته ‏اند؛ به ‏ويژه همت بلند پژوهشگرانى كه حاصل انديشه و دستاورد قلم خويش را بی ‏شائبه به مشكوة سپرده ‏اند می ‏ستاييم. به ‏علاوه از همه دست‏اندركاران گذشته و حال مجله، واحد گمنام خدمات پژوهشى (ويراستار، حروفچين، صحفه ‏آرا، نمونه ‏خوان، طراح جلد، ناظر چاپ و چاپخانه آستان قدس رضوى) كه همچون جنود الهى كمتر به چشم مى‏آيند و در پشت صحنه، حاصل انديشه ديگران را پرورانده به بار مى‏نشانند، تقدير و تشكر مى‏شود.

 اينك عمر مشكوة از ربع قرن گذشته و با فراز و فرود خود را به يكصدمين شماره رسانده است؛ امّا هنوز در ابتداى راه است، و براى آن كه گام‏هاى بعدى را استوارتر بردارد، همچنان نيازمند عنايت مستمر آستان قدس رضوى، همت اهل قلم و حمايت مديران دانشور است.

 همتم بدرقه راه كن اى طاير قدس‏

كه دراز است ره مقصد و من نوسفرم‏

فرم اشتراك مشكوه

علاقه مندان به اشتراك فصلنامه مشكوه ميتوانند مبلغ 24000 ريال به حساب جاري سيبا به شماره   0104818275006 نزد بانك ملی  واريز و رسيد بانكي آن را همراه با فرم زير يا كپي آن به دفتر مجله ارسال نمايند.
براي طلاب و دانشجويان عزيز با ارسال گواهي معتبر 20% تخفيف منظور مي گردد در ضمن اشتراك تلفني نيز پذيرفته مي شود.

فرم اشتراك مشكوه
 

نام:	نام خانوادگي:	نام موسسه:
از شماره	تا شماره
نشاني:
تلفن:	صندوق پستي:	پست الكترونيك:

دفتر مجله

مشهد- حرم مطهر - دوربرگردان خيابان طبرسي بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي
صندوق پستي 366-91735     تلفن: 2232501 - 0511 دورنگار 2230005
mishkat@islamic-rf.ir     پست الكترونيكي